خاک اسیدی

دانستن میزان اسیدیته یا PH خاک اهمیت زیادی دارد چون PH خاک بر عملکرد و رشد گیاهان تاثیر می‌گذارد.

مثلا در مورد کشت مزرعه ای محصولات کشاورزی، پروژه های گلخانه ای یا در پرورش برخی گیاهان حساس، در صورت اشتباه کردن در تشخیص PH درست خاک، ممکن است فرد دچار زیان مالی بزرگ شود!

و یا حداقل اینکه به نتیجه دلخواه خود نرسد.

حال سوال این است که چگونه به میزان PH خاک پی ببریم.

روشهای اندازه گیری PH خاک

آزمایشگاه خاکشناسی

بهترین و دقیق ترین روشِ تعیین اسیدیته خاک، این است که یک نمونه از آن را در یک آزمایشگاه خاکشناسی آزمایش کنید.

این آزمایشگاه ها با دقت بالایی PH خاک را برای شما مشخص خواهند کرد.

روش های خانگی اندازه گیری PH

در مقیاس کوچک، در کاشت گیاهان زینتی و باغچه‌ای، شاید نیازی به آزمایش خاک در آزمایشگاه‌های خاکشناسی نباشد.

و اندازه گیری PH خاک به روش‌های خانگی نیز تا حد زیادی کار افراد را اصطلاحا راه بیندازد.

البته بسیاری از روش های خانگی درجه PH را تشخیص نمی‌دهند بلکه صرفا مشخص می‌کنند که خاک اسیدی است یا قلیایی.

از جمله روش های خانگی تعیین اسیدیته می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

کیت های خانگی یا PH متر

استفاده از این دستگاه‌ها دقیقترین روش خانگی پی بردن به اسیدیته خاک است.

PH متر ها معمولا دستگاه‌هایی کوچک و با کاربرد بسیار آسان هستند.

مدل‌های مختلفی از آنها در بازار وجود دارد، در بسیاری از آنها یک انتهای قلمی شکل دارند که در داخل محلول خاکِ مورد نظر گذاشته می‌شود.

و یک نمایشگر دارند که عدد PH خاک را نشان می‌دهد.

استفاده از کاغذهای شناساگر

انواع کاغذهای شناساگر PH خاک از جمله کاغذ لیتموس و کاغذ تورنسل در بازار یافت می‌شود.

استفاده از کاغذهای شناساگر به عنوان یکی از سریع ترین و مقرون به صرفه ترین روش ها برای تعیین PH خاک است.

که با دقت کم و بیش مناسبی،PH  خاک را تشخیص می‌دهند.

شیوه کار با آنها به این صورت است که:

باید محلولی رقیق از آب مقطر و خاکی که می‌خواهید به اسیدیته آن پی ببرید تهیه کنید.

سپس کاغذ شناساگر را چند لحظه در این محلول قرار می‌دهید تا خیس شود.

سپس کاغذ را خارج می‌کنید و بعد از مدتی کاغذ تغییر رنگ می‌دهد.

از مقایسه رنگ جدیدی که روی کاغذ ظاهر شده با راهنمای رنگی کاغذ می‌توان به PH تقریبی خاک پی برد.

استفاده از جوش شیرین و سرکه

جوش شیرین و سرکه، هر کدام به عنوان یک شناساگر برای اسیدیته خاک قابل استفاده هستند.

برای استفاده از آنها مقداری از هر ماده نامبرده را در مقداری آب حل کنید.

و سپس به صورت جداگانه این دو محلول بدست آمده را روی نمونه خاک خود بریزید.

اگر از ریختن محلول جوش شیرین روی خاک، کف ایجاد شد خاک اسیدی است.

و اگر محلول سرکه باعث ایجاد کف شد، خاک قلیایی است.

در صورتی که هیچ کدام از محلول ها کفی ایجاد نکردند خاک خنثی است.

استفاده از آب کلم قرمز

با جوشاندن قطعات کلم قرمز در آب، یک محلول خنثی و ارغوانی شکل بدست می‌آید که می‌توانید از این محلول رنگی، برای پی بردن به اسیدیته خاک استفاده کنید.

برای این کار محلول رنگیِ کلم قرمز را در ظرفی بریزید و کمی از خاک خود را هم در داخل آن بریزید.

پس از مدتی رنگ ارغوانی محلول تغییر می‌کند.

اگر رنگ محلول به سمت صورتی، متمایل شد، هرچه رنگ صورتی غلیظ تر باشد خاک اسیدی‌تر است.

اما اگر رنگ محلول به سمت آبی یا سبز تغییر کرد یعنی خاک قلیایی است.

و هرچه رنگ حاصله روشن تر باشد درجه قلیایی بودن بیشتر است.

مشکلات ناشی از اسیدی بودن خاک برای گیاهان

اسیدی بودن خاک یک مشکل رایج کشاورزی است.

اگر خاک، بیش از حد اسیدی باشد رشد گیاهان در آن با مشکل روبرو می‌شود.

به این دلیل که اسیدی بودن خاک، باعث تغییر میزان و غلظت عناصر مغذی خاک می‌شود و این تغییر به دو نوع است:

کاهش عناصر پرمصرف خاک

نتایج مطالعات نشان می‌دهد که اگر خاک، از حد معمول بیشتر اسیدی باشد،

جذب عناصر پر مصرف و مورد نیاز گیاه به ویژه فسفر، به شدت کاهش می‌یابد.

که این مسئله به رشد پوشش گیاهی طبیعی و یا رشد گیاهان زراعی بر روی خاک‌های اسیدی لطمه می‌زند .

افزایش عناصر کم مصرف

اگر اسیدیته خاک، بالا باشد عناصر کم مصرف خاک مثل آهن و آلومینیوم در خاک افزایش می‌یابند.

این عناصر اگر چه برای رشد گیاه مورد نیازند ولی اگر غلظت آنها در خاک بیش از حد معمول‌شود، جذب زیاد آنها توسط گیاهان می شوند باعث مسمومیت گیاهان خواهند شد.

عوامل مؤثر بر اسیدی‌تر شدن خاک

بارندگی

به دلیل حل شدن عناصر مختلف هوا در آب باران این عناصر می‌توانند PH خاک را تغییر دهند و آن را اسیدی‌تر کنند.

سنگ مادر و منشا خاک

منشا اولیه خاک نیز بر میزان اسیدیته خاک موثر است.

همانطور که می‌دانید خاک از هوازدگی سنگ‌های مادر در طی صده ها و هزاران سال ساخته می‌شود.

و جنس سنگ‌های مادر بر خاکی که از آنها ساخته می‌شود موثر است.

پوشش گیاهی

اگر خاک مورد استفاده کشاورزی یا گلخانه، از یک محیط جنگلی آورده شده باشد احتمال اسیدی بودن آن بالاست.

چون خود پوشش گیاهی جنگلی، باعث اسیدی تر شدن بیشتر خاک می‌شود.

و در این شرایط ممکن است محصولات کشاورزی در این نوع خاک‌ها عملکرد خوبی نشان ندهند

کود های شیمیایی و آلی

هم کودهای شیمیایی و هم کود آلی به مرور زمان می‌توانند خاک را اسیدی‌تر کنند.

و این مسئله به این دلیل است که عناصر موجود در کودها به تدریج به صورت یُن، وارد خاک می‌شود و PH خاک را کاهش می‌دهند.

و خاک اسیدی‌تر خواهد شد.

درمان اسیدی بودن خاک

برای اصلاح خاک اسیدی، یکی از روش‌های رایج اضافه کردن دوره ای پتاسیم کربنات به خاک است.

با توجه به اینکه پتاسیم کربنات به راحتی قابل حل شدن در آب است معمولا این ماده را به سیستم آبیاری قطره ای اضافه می‌کنند.

و باعث افزایش PH خاک در اطراف ریشه گیاهان می‌شود.

و تاثیر نامطلوب خاک اسیدی را بر رشد گیاهان از بین می‌برد یا کاهش می‌دهد.

کودهای حاوی ترکیبات آهکی نیز یکی دیگر از روش‌ها اصلاح خاک اسیدی است.

مثلا سولفات آمونیاک یکی از این کودهای رایج است.

گیاهان سازگار با خاک اسیدی، گیاهان اسید دوست

بیشتر گیاهان با خاک خنثی سازگاری دارند و در این خاک ها به خوبی رشد می‌کنند.

اما برخی از گیاهان به خاک اسیدی، علاقه بیشتری دارند و در گذر زمان برای رشد در خاک‌های اسیدی تکامل یافته اند.

اکثر گیاهانی که خاک اسیدی را ترجیح می‌دهند جزو گیاهان زینتی هستند.

گلهای زیبایی دارند و برای پرورش خانگی بسیار پر طرفدار هستند.

تعدادی از این گیاهان دوستدار خاک اسیدی به شرح زیر هستند:

ادریسی‌های آبی- (Blue Hydrangeas) نرگس‌ها (Daffodils) -زنبق ژاپنی- (Iris japonica)

کالونا‌ها (Heathers) – آزالیا‌های ژاپنی (Japanese Azaleas)- راج (Holly) -ماگنولیا (Magnolia)

گاردنیا (Cape jasmine) -رهددندرن‌ها-(Rhododendrons)  خَلَنگ ژاپنی (Pieris Japonica)

بگونیا (Begonia)- گیاه آپارتمانی کاملیا (Camellias)- گل‌های جعفری (Marigolds)-

تریلیوم (Birthroots)

برای گیاهان نامبرده در بالا ممکن است خاک های معمولیِ موجود در طبیعت یا خاک باغچۀ معمولی، مناسب نباشد.

بلکه باید از خاک اسیدی برای آنها استفاده کرد.

امیدواریم مطالب فوق براتون مفید بوده‌ باشه.